Zespół Parków Krajobrazowych
w Przemyślu

 

PL

Ludowa mądrość pogranicza – dziedzictwo historyczno-przyrodnicze

OPIS PROJEKTU

Pogranicze polsko-słowackie, pomimo bogatego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego, wciąż mierzy się z ograniczoną dostępnością nowoczesnych i angażujących form edukacji regionalnej oraz niewystarczającą promocją lokalnej tożsamości. Społeczności lokalne po obu stronach granicy, w tym mieszkańcy Przemyśla i Svidníka, wykazują rosnące zainteresowanie tematyką tradycyjnego zielarstwa, etnografii i historii regionu, jednak brakuje odpowiedniej infrastruktury oraz działań, które pozwalałyby tę wiedzę przekazywać w sposób praktyczny, nowoczesny i angażujący różne grupy wiekowe. Wspólną potrzebą jest także przeciwdziałanie zanikowi dziedzictwa niematerialnego – mądrości ludowej, dawnych zwyczajów zielarskich, tradycyjnej wiedzy o roślinach leczniczych, rzemiosłach i rytuałach – oraz budowanie więzi społecznych na bazie wspólnych elementów kultury przyrodniczo-historycznej. W Przemyślu brakuje miejsca, które w nowoczesnej i przystępnej formie przybliżałoby mieszkańcom i turystom dziedzictwo zakonu Bonifratrów oraz tradycje zielarskie związane z regionem Karpat. Po stronie słowackiej istnieje podobna luka w ofercie edukacyjno-kulturalnej, a jednocześnie partner – Umelecký klub Prospecta – posiada potencjał twórczy do realizacji działań angażujących lokalną społeczność. Projekt odpowiada na te potrzeby poprzez realizację wspólnych działań: powstanie salki muzealnej „Apteka Bonifratrów” w Przemyślu oraz transgranicznych warsztatów zielarskich i kulturowych. 

 

CEL GŁÓWNY PROJEKTU

Celem głównym projektu „Ludowa mądrość pogranicza – dziedzictwo historyczno-przyrodnicze” jest zachowanie i upowszechnienie wspólnego dziedzictwa kulturowo-przyrodniczego pogranicza polsko-słowackiego poprzez stworzenie nowoczesnej, dostępnej infrastruktury edukacyjnej oraz realizację transgranicznych działań warsztatowych, które angażują lokalne społeczności po obu stronach granicy. Projekt ma na celu zwiększenie świadomości mieszkańców i turystów w zakresie tradycyjnego zielarstwa, historii zakonu Bonifratrów oraz regionalnych zwyczajów, a także rozwój oferty turystyczno-edukacyjnej pogranicza karpackiego, odpowiadającej na potrzeby różnych grup wiekowych i społecznych, w tym osób z niepełnosprawnościami.

 

CELE SZCZEGÓŁOWE

Stworzenie trwałej i dostępnej infrastruktury edukacyjnej promującej dziedzictwo kulturowo przyrodnicze regionu pogranicza poprzez utworzenie salki muzealnej „Apteka Bonifratrów” w Przemyślu. Cel ten odpowiada na potrzebę zachowania i nowoczesnej prezentacji wspólnego dziedzictwa oraz umożliwia rozwój oferty edukacyjno-turystycznej regionu.

 

Zwiększenie wiedzy i umiejętności mieszkańców pogranicza z zakresu zielarstwa, tradycyjnych rzemiosł i kultury ludowej poprzez organizację transgranicznych warsztatów edukacyjnych w Polsce i na Słowacji. Cel ten odpowiada na wyzwanie związane z zanikiem niematerialnego dziedzictwa i brakiem praktycznych form jego przekazywania.

 

Wzmocnienie współpracy społeczności lokalnych po obu stronach granicy poprzez wspólne działania kulturalno-edukacyjne i zaangażowanie partnerów w planowanie, realizację i promocję projektu. Cel ten przyczynia się do budowania więzi społecznych, wymiany doświadczeń i trwałego rozwoju transgranicznej współpracy.

 

ZADANIA:

ZADANIE 1 - Utworzenie edukacyjnej salki muzealnej „Apteka Bonifratrów” – ekspozycja ziołolecznictwa i dziedzictwa kulturowego

 

Zadanie polega na adaptacji pomieszczenia o powierzchni 12,9 m² w siedzibie Zespołu Parków Krajobrazowych w Przemyślu na funkcjonalną i edukacyjną salę ekspozycyjną o tematyce historyczno-przyrodniczej, z odniesieniem do działalności zakonu Bonifratrów. Projekt realizowany jest w duchu zrównoważonej turystyki oraz edukacji kulturowej i przyrodniczej.

 

ZADANIE 2 - Transgraniczne warsztaty zielarskie – praktyczna edukacja ziołowa

 

Zadanie obejmuje organizację transgranicznych warsztatów zielarskich skierowanych do dzieci, młodzieży i dorosłych z Polski i Słowacji. Działanie to ma na celu upowszechnienie wiedzy na temat ziół, ich rozpoznawania, właściwości oraz tradycyjnych i współczesnych metod ich wykorzystywania w lecznictwie i kuchni. Uczestnicy nauczą się rozpoznawać rośliny zielarskie, sporządzać proste produkty (herbaty, napary, maści) oraz poznają historię zielarstwa i jego związek z zakonem Bonifratrów. Część warsztatów będzie miała charakter sensoryczny i edukacyjno eksperymentalny.

 

ZADANIE 3 - Warsztaty artystyczno-kulturowe i zielarskie – przyroda pogranicza w sztuce, tradycji i kuchni

 

Warsztaty prowadzone przez partnera projektu. Grupa docelowa: mieszkańcy pogranicza dzieci, młodzież, dorośli. Nabyte umiejętności przez uczestników: rozwój wyobraźni poprzez inspirowanie się przyrodą obu stron pogranicza, umiejętność pracy w grupach mieszanych PL–SK, co sprzyja integracji dzieci i przełamywaniu barier językowych. poznanie i praktyczne odtworzenie obrzędów, pieśni i rzemiosła charakterystycznych dla kultury polskiej i słowackiej, umiejętność porównywania i łączenia elementów tradycji obu narodów, co buduje wspólną tożsamość kulturową. praktyczne poznanie tradycyjnych potraw ziołowych występujących po obu stronach granicy, rozwój kompetencji kulinarnych i ekologicznych, przy równoczesnym odkrywaniu podobieństw i różnic w kuchni karpackiej Polski i Słowacji.

 

BUDŻET PROJEKTU

 

Wartość całkowita: 41 662,13 €

Dofinansowanie z EFRR – 80%: 33 329,69 €

Wkład własny – 20%: 8 332,44 €

 

Termin rozpoczęcia projektu: 01.03.2026 r.

Termin zakończenia projektu: 31.12.2026 r.

 

 

SK

Ľudová múdrosť pohraničia – historické a prírodné-dedičstvo

 

OPIS PROJEKTU

Poľsko-slovenské pohraničie sa napriek bohatému kultúrnemu a prírodnému dedičstvu stále potýka s obmedzenou dostupnosťou moderných a zaujímavých foriem regionálneho vzdelávania a nedostatočnou propagáciou miestnej identity. Miestne komunity na oboch stranách hranice, vrátane obyvateľov Przemyśla a Svidníka, prejavujú rastúci záujem o tradičné bylinkárstvo, etnografiu a históriu regiónu, chýba však primeraná infraštruktúra a aktivity, ktoré by umožnili odovzdávať tieto vedomosti praktickým, moderným a zaujímavým spôsobom rôznym vekovým skupinám. Spoločnou potrebou je tiež zabraňovať zanikaniu nehmotného dedičstva – ľudovej múdrosti, starých bylinkárskych zvykov, tradičných znalostí o liečivých rastlinách, remesiel a rituálov – a budovať sociálne väzby na základe spoločných prvkov prírodnej a historickej kultúry. V Przemyšli chyba miesto, ktoré by v modernej a prístupnej forme priblížilo obyvateľom a turistom dedičstvo rádu Bonifratrov a bylinkárske tradície spojené s regiónom Karpát. Na slovenskej strane existuje podobná medzera v ponuke vzdelávacích a kultúrnych aktivít, pričom partner – Umelecký klub Prospecta – má tvorivý potenciál na realizáciu aktivít zapájajúcich miestnu komunitu. Projekt reaguje na tieto potreby prostredníctvom realizácie spoločných aktivít: vytvorenie múzejnej sály „Bonifraterská lekáreň“ v Przemyšli a cezhraničné bylinkárske a kultúrne workshopy. 

 

HLAVNÝ CIEĽ

Hlavným cieľom projektu „Ľudová múdrosť pohraničia – historické a prírodné dedičstvo“ je

zachovanie a popularizácia spoločného kultúrneho a prírodného dedičstva polsko slovenského pohraničia prostredníctvom vytvorenia modernej, dostupnej vzdelávacej infraštruktúry a realizácie cezhraničných workshopov, ktoré zapájajú miestne komunity na oboch stranách hranice. Projekt má za cieľ zvýšiť povedomie obyvateľov a turistov o tradičnom bylinkárstve, histórii rádu Bonifratrov a regionálnych zvykoch, ako aj rozvoj turistickej a vzdelávacej ponuky karpatského pohraničia, ktorá zodpovedá potrebám rôznych vekových a sociálnych skupín, vrátane osôb so zdravotným postihnutím.

 

ŠPECIFICKÝ CIEĽ

Vytvorenie trvalej a prístupnej vzdelávacej infraštruktúry propagujúcej kultúrne a prírodné dedičstvo pohraničného regiónu prostredníctvom vytvorenia múzejnej sály „Apteka Bonifratrów” v Przemyšli. Tento cieľ reaguje na potrebu zachovania a modernej prezentácie spoločného dedičstva a umožňuje rozvoj vzdelávacej a turistickej ponuky regiónu.

 

Zvýšenie vedomostí a zručností obyvateľov pohraničnej oblasti v oblasti bylinkárstva, tradičných remesiel a ľudovej kultúry prostredníctvom organizácie cezhraničných vzdelávacích workshopov v Poľsku a na Slovensku. Tento cieľ reaguje na výzvu súvisiacu so zanikom nehmotného dedičstva a niedostatkom praktických foriem jeho odovzdávania.

 

Posilnenie spolupráce miestnych komunít na oboch stranách hranice prostredníctvom spoločných kultúrnych a vzdelávacích aktivít a zapojenia partnerov do plánovania, realizácie a propagácie projektu. Tento cieľ prispieva k budovaniu sociálnych väzieb, výmene skúseností a trvalo udržateľnému rozvoju cezhraničnej spolupráce.

 

ÚLOHY PROJEKTU

 

ÚLOHA Č. 1 - Vytvorenie vzdelávacej múzejnej miestnosti „Lekáreň Bonifratrov“ – expozícia bylinkárstva a kultúrneho dedičstva

 

Úlohou je adaptácia priestoru o rozlohe 12,9 m² v sidle Zespołu Parków Krajobrazowych (Združenia krajinných parkov) v Przemyšli na funkčnú a vzdelávaciu výstavnú sieň s historickou a prírodovednou tematikou, s odkazom na činnosť rádu Bonifratrów. Projekt je realizovaný v duchu udržateľného cestovného ruchu a kultúrnej a prírodnej výchovy.

 

ÚLOHA Č. 2 - Cezhraničné bylinkárske workshopy – praktická bylinková výchova

 

Úloha zahŕňa organizáciu cezhraničných bylinkárskych workshopov určených deťom, mládeži a dospelým z Poľska a Slovenska. Workshopy sa budú konať v sídle Zespołu Parków Krajobrazowych (Združenia krajinných parkov) v Przemyšli – čiastočne v novo vytvorenej múzejnej sále a čiastočne v záhrade pri budove. Cieľom tejto aktivity je šírenie vedomostí o bylinkách, ich rozpoznávaní, vlastnostiach a tradičných a súčasných spôsoboch ich využitia v liečiteľstve a kuchyni. Účastníci sa naučia rozpoznávať liečivé rastliny, pripravovať jednoduché produkty (čaje, nálevy, masti) a spoznajú históriu bylinkárstva a jeho spojitosť s radom Bonifratrov.

 

ÚLOHA Č. 3- Umelecké, kultúrne a bylinkárske workshopy – príroda pohraničia v umení, tradícii a kuchyni

 

Workshopy vedie partner projektu. Cieľová skupina: obyvatelia pohraničnej oblasti – deti, mládež, dospelí. Získané zručnosti účastníkov: rozvoj predstavivosti prostredníctvom inšpirácie prírodou oboch strán pohraničia, schopnosť pracovať v zmiešaných skupinách PL–SK, čo prispieva k integrácii detí a prekonávaniu jazykových bariér. poznanie a praktická rekonštrukcia obradov, piesní a remesiel charakteristických pre poľskú a slovenskú kultúru, schopnosť porovnávať a spájať prvky tradícií oboch národov, čo buduje spoločnú kultúrnu identitu. praktické spoznanie tradičných bylinných jedál oboch strán hranice, rozvoj kulinárskych a ekologických kompetencií pri súčasnom objavovaní podobností a rozdielov v karpatskej kuchyni Poľska a Slovenska.

 

 

CELKOVÝ ROZPOČET PROJEKTU

 

Celková hodnota: 41 662,13 €

 

Spolufinancovanie z EFRR – 80%: 33 329,69 €

Vlastný príspevok – 20%: 8 332,44 €

 

Dátum začiatku projektu: 01.03.2026 r.

 

Dátum ukončenia projektu: 31.12.2026 r.