Południoworoztoczański Park Krajobrazowy
Zbiorcze informacje na temat Południoworoztoczańskiego Parku KrajobrazowegoUchwała Sejmiku Województwa Podkarpackiego w sprawie Południoworoztoczańskiego Parku Krajobrazowego z dnia 28 października 2013r.
PLAN OCHRONY POŁUDNIOWOROZTOCZAŃSKIEGO PARKU KRAJOBRAZOWEGO
Powołany uchwałą WRN nr VII/40/89 w Przemyślu z dnia 13 lipca 1989 r., utrzymany w mocy Obwieszczeniem Wojewody Przemyskiego z dnia 11 grudnia 1990 roku zaktualizowany Rozporządzeniem Wojewody Przemyskiego nr 11 z dnia 24 kwietnia 1997 roku. Obecnie powierzchnia parku wynosi 20.816 ha, z tego 16.797 ha położone jest na terenie gmin województwa podkarpackiego: Horyniec i Narol, a 4.019 ha na terenie woj. lubelskiego. MAPA
 |
|
pomnik przyrody koło Werchraty |
Zajmuje w granicach Polski najbardziej wysunięty na południowy wschód fragment Roztocza. Zróżnicowana budowa geomorfologiczna dodaje Parkowi niezwykłego uroku. Występują w nim formy wypukłe: garby, płaskowyże, pagórki i wąwozy oraz obniżenia: doliny, kotliny i padoły. Różnice wysokości sięgają 80 - 200 m, a nachylenia stoków dochodzą do 45 stopni. Najbardziej widocznym rysem rzeźby są licznie występujące ostańce, tworzące wyizolowane pagóry lub grupy wzniesień. Najwyższe (w granicach Polski) to: Wielki Dział (395 m. n.p.m.) oraz Długi i Krągły Goraj (390 m. n.p.m.). Niższe garby tworzą wierzchowiny (od 270 do 360 m. n.p.m.). Charakterystyczne jednostki obniżeń to wąskie lecz długie doliny rzek Tanwi i Raty oraz suche doliny i wąwozy. Wielkim bogactwem Parku są zwarte kompleksy leśne. Najwyższą wartość przyrodniczą mają drzewostany bukowe grupujące się we wschodniej, północnej i południowej części Parku. Największą powierzchnię zajmują drzewostany ze znacznym udziałem sosny, głównie na gruntach porolnych. Występują też drzewostany z dominacją jodły, dębu i brzozy. Charakterystycznym zbiorowiskiem Roztocza jest buczyna karpacka, której największe powierzchnie zachowały się na zachód od Hrebennego oraz na północ i wschód od Nowin Horynieckich. Wierzchowiny Parku zajmują grądy lipowo - grabowe. Uboższe siedliska zajmują bory mieszane. Najcenniejszym zbiorowiskiem jest wyżynny bór mieszany oraz suboceaniczny bór świeży. Obniżenia międzywydmowe obszaru źródliskowego Tanwi zajmują torfowiska przejściowe i wysokie.
 |
|
|
Najwartościowsze elementy przyrodniczo - krajobrazowe objęte są ochroną rezerwatową. W chwili obecnej zatwierdzone są dwa rezerwaty. "Sołokija" w Dziewięcierzu i "Źródła Tanwi" w Hucie Starej.
Osobliwością geologiczną są skalne wychodnie wapienno - margliste w Monastyrzu uznane za pomnik przyrody. W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej stwierdzono potrzebę objęcia tą formą ochrony przyrody jeszcze ok. 70 obiektów przyrodniczych. Przeważają pojedyncze lipy, dęby i buki. Spośród licznie reprezentowanej grupy roślin chronionych wymienić należy: powojnik prosty, rosiczkę okrągłolistną i pośrednią, widłak torfowy i wroniec, kłokoczkę południową, lilię złotogłów, orlik pospolity, śnieżyczkę przebiśnieg, kruszczyk szerokolistny i buławnik wielkokwiatowy. Z innych interesujących roślin występuje także lulecznica kraińska. Teren Parku jest ciekawy również pod względem faunistycznym. Zróżnicowany w gatunki jest świat owadów z elementami południowschodnimi: siodlarką samotną, świerszczem szarym, długoskrzydlakiem sierposzem oraz tropikalnymi - modliszką. Spotyka się również gatunki górskie, m.in. nadobnicę alpejską. W strumieniach potoków pływa pstrąg potokowy. Występujące gady to: zaskroniec, padalec, jaszczurka zwinka i żyworodna. Możliwe jest występowanie węża Eskulapa oraz gniewosza plamistego. Płazy to głównie gatunki chronione: ropucha szara, zielona i paskówka, rzekotka drzewna i kumak nizinny. Na uwagę zasługują rzadkie i chronione gatunki ptaków drapieżnych: orlik krzykliwy, trzmielojad, bielik, orzełek włochaty oraz puchacz. Ostała się także nieliczna populacja wyjątkowo pięknie ubarwionego i rzadkiego ptaka - kraski.
 |
|
|
W lasach występują cenne gatunki ssaków: ryś, wilk, jeleń oraz łoś. Na otwartych terenach spotkać można: łasicę, gronostaja a nad wodami wydrę. Wieczorem na łowy wylatują chronione gatunki nietoperzy: gacek szary, borowiec wielki i mopek.
Zwiedzanie parku - Na omawianym terenie już od średniowiecza ścierały się wpływy kultury wschodniej i zachodniej. Świadczą o tym obiekty budownictwa sakralnego kościoły, cerkwie i cmentarze. Większość z nich zlokalizowana jest w otulinie, natomiast w Parku godnym polecenia jest kościół w Werchracie, w którym znalazły schronienie rokokowe rzeźby z kręgu lwowskiego, przeniesione tam z Uchnowa. W Woli Wielkiej zachowała się cerkiew z 1755 roku a w Bruśnie Nowym - cerkiew z XVIII wieku, o trójdzielnej budowie.
Istniejący do 1944 r. Ludowy Ośrodek Kamieniarski w Bruśnie przyczynił się do stworzenia ciekawych pod względem artystycznym rzeźb, figur, krzyży przydrożnych, kapliczek i nagrobków wkomponowanych w krajobraz pól, przydroży, miedz oraz cmentarzy rzymskokatolickich, grekokatolickich i wojennych.
 |
|
w Radrużu |
Najciekawsze osobliwości przyrodnicze i kulturowe można podziwiać wędrując oznakowanymi szlakami turystycznymi:
SZLAK ZIELONY - rozpoczyna się w Horyńcu, wiedzie przez Dziewięcierz, Werchratę, Monastyr, Jacków Ogród i kończy w Narolu. Nieopodal wsi Nowiny Horynieckie usytuowana jest drewniana kaplica Matki Bożej z XIX wieku. W otoczeniu kaplicy wybija kilka źródeł zmineralizowanej wody, której przypisuje się uzdrawiające działanie szczególnie w chorobach oczu. W okolicy Nowin Horynieckich szlak biegnie również w pobliżu projektowanego rezerwatu "Buczyna Horyniecka" a w Dziewięcierzu podziwiać można piękne jałowce pospolite w rezerwacie "Sołokija". Idąc dalej, na wzgórzu Monastyr napotykamy ruiny cerkwi i klasztoru greckokatolickiego o.o. bazylianów oraz cmentarz z I wojny światowej. Jest to również miejsce po pustelni Brata Alberta Chmielowskiego. Szlak przebiega przez najwyższe wzniesienie Parku, tj. Wielki Dział. Zielony szlak od 1990 roku przybrał imię Brata Alberta.
Dla poznania przyrody oraz rekreacji utworzono ścieżkę dydaktyczno - przyrodniczą "Horyniec - Nowiny Horynieckie".
 |
|
|
Trasa ścieżki "Horyniec - Nowiny Horynieckie" zaczyna się w parku zdrojowym w Horyńcu - miejscowości uzdrowiskowej. W parku zdrojowym znajduje się zakład przyrodoleczniczy oraz wiele ciekawie skomponowanych alei, grup drzew i krzewów ozdobnych. Przechodząc przez Horyniec dochodzi się do zespołu klasztorno-kościelnego o.o. Franciszkanów otoczonego pomnikowymi drzewami. Następnymi ciekawostkami przyrodniczymi jest starodrzew olchowy oraz zbiorowisko roślinne buczyny karpackiej. W lesie w Nowinach Horynieckich na pięknej polanie została wybudowana w XIX wieku kaplica na wodzie p.w. Matki Bożej. Ze źródełka bijącego spod kaplicy wypływa woda o właściwościach leczniczych. Na górce stoi krzyż ustawiony dla upamiętnienia idących na Lwów wojsk księcia Józefa Poniatowskiego. Powyżej piątego przystanku ścieżki urządzone jest miejsce ogniskowe ze stołami i ławkami.
 |
|
|
Inną, ciekawą ścieżką, zlokalizowaną w Horyńcu-Zdroju jest ścieżka "Za Niwą". Jest ona poprowadzona w kształcie pętli, która rozpoczyna się i kończy za obiektem "Uzdrowisko Horyniec Spółka z o. o. ". Wędrując po wytyczonej trasie, poznajemy biologię i znaczenie drzew. Dla kuracjuszy ścieżka pełni funkcję rekreacyjno-zdrowotną. Ciekawym miejscem na ścieżce jest przystanek, opisujący ekoton, czyli strefę przejściową pomiędzy terenami otwartymi a lasem, zwaną często okrajkiem. Można tu prześledzić zmieniający się układ roślinności i zwierząt, przenikających się wzajemnie w dwóch środowiskach i na ich styku.
Roztoczańskie szlaki wiodą przeważnie okolicami zalesionymi. W okresie wędrówek późno - letnich i jesiennych jest okazja by zbierać grzyby, bowiem lasy te obfitują w duże ich ilości.